ادبیات عربی

توابع و اقسام آن

تلخیص همراه با مثال - صفت، عطف به حروف، تاکید، بدل، عطف بیان

توابع
توابع

توابع

توابع پنج قسم است و به کلمه ای گویند که اعراب آن اصلی نباشد یعنی عامل بر سر آن نیامده باشد و اعراب آن بواسطه و پیروی از کلمه ی قبلی می باشد که کلمه ی قبلی را متبوع و کلمه ی بعدی را تابع می گویند .

مثال : جاء رجلٌ شجاعٌ که در اینجا رجل ؛ موصوف و متبوع و شجاع ؛ صفت و تابع است که اعرابش را از رجل تبعیت کرده است.

اقسام توابع

  • صفت
  • عطف به حروف
  • تاکید
  • بدل
  • عطف بیان

قسم اول ؛ صفت

صفت : صفت تابعی است که دلالت می کند بر معنا و حالتی ( مثلا وقتی می گوییم جاء رجل شجاع دلالت می کند بر معنای شجاعت در مرد) در موصوف یا در یکی از وابستگان موصوف که به اولی صفت حقیقی می گویند و به دومی صفت سببی می گویند.

صفت حقیقی در موارد زیر از متبوع تبعیت می کند :

  • در اعراب (رفع ، نصب ، جر)
  • در تعریف و نکره
  • در مفرد ، تثنیه ، جمع
  • در مذکر و مؤنث

نکته : صفت سببی فقط در موارد یک و دو از موارد بالا از متبوع تبعیت می کند.

فائده النعت ( فایده ی صفت):

اگر موصوف و صفت هر دو نکره باشند ، فایده ی صفت آوردن تخصیص است و اگر هر دو معرفه باشند فایده ی صفت آوردن توضیح موصوف است و گاهی صفت به هدف مدح کردن موصوف یا سرزنش موصوف یا تاکید موصوف می آید.

تنبیهان

  • اگر جمله بعد از نکره واقع شود صفت می باشد ( و اگر جمله بعد از معرفه واقع شود،حال محسوب می شود.)
  • ضمیر نه موصوف واقع می شود و نه صفت

قسم دوم ؛ عطف به حروف

دومین تابع عطف به حروف است که اسم قبل از حرف عطف را معطوف علیه و اسم بعد از عطف را معطوف می گویند و این عطف تابعی است که هر چه به معطوف علیه نسبت دادیم به معطوف هم نسبت می دهیم مثلا وقتی می گوییم جاء حسن و حسین یعنی همان طور که حسن آمده ؛ حسین هم آمده است.

به عطف به حروف ، عطف نسق نیز می گویند.

قائده کلی آن است که هر جا که بتوانیم معطوف را به جای معطوف علیه بگذاریم ، آوردن حرف عطف جایز است .

احکام عطف به حروف

  • هرگاه بخواهیم اسم ظاهری را عطف کنیم بر ضمیر متصل مرفوعی واجب است که آن ضمیرمتصل را بوسیله ی ضمیر منفصل هم معنا و هم شماره تاکید کنیم مگر آنجا که بین معطوف و معطوف علیه چیزی فاصله شود ؛ مثل : ضرَبتُ أنا و زیدٌ
  • اگر بخواهیم اسم ظاهری را عطف کنیم بر ضمیر مجرور متصل باید همان عامل جر را بر سر معطوف بیاوریم.

قسم سوم ؛ تأکید

تاکید تابعی است که دلالت می کند بر تثبیت متبوع یا دلالت می کند بر شامل شدن حکم برای تمام افراد متبوع.

اقسام تاکید: 1- لفظی 2- معنوی

تاکید لفظی : لفظی آن است که خود لفظ را تکرار کنیم .

تاکید معنوی : معنوی که در کلمات محدود و اندک شمار صورت می گیرد ؛ که این کلمات عبارتند از :

  • کلمه ی نفس و العین که برای مفرد ، مثنی و جمع به کار می رود که البته برای هر کدام از این سه صیغه نفس و العین و ضمیرش را تغییر می دهیم. مثال : « جائنی زیدٌ نفسُه » « الزیدونَ أنفسُهم »
  • کلا و کلتا که فقط برای مثنی به کار می رود . مثال : « قامتِ المرأتانِ کلتاهما »
  • کلمه ی کُلّ که برای غیر مثنی به کار می رود و ضمیرش را تغییر می دهیم. مثال : «جائنی القومُ کلُّهم »
  • «أجمَع»،«أکتَع»،«أبتَع»و«أبصَع» که برای غیر مثنی به کار می رود و فقط ضمیرشان تغییر می کند. مثال : «اشتریتُ العبدَ کلَّه أجمع أکتَع أبتَع أبصَع»

احکام تاکید معنوی

  • هرگاه بخواهی ضمیر مرفوع متصل را بوسیله ی کلمه نفس و عین تاکید کنی باید اول آن ضمیر متصل را بوسیله ی ضمیر منفصل هم معنایش تاکید لفظی کرد . مثل : «ضربتَ أنتَ نفسُک»
  • اسم هایی که دارای اجزا باشند ؛ چه اجزای حسی ؛ چه اجزای حکمی باید بوسیله ی کلمه ی «کل» و «أجمع» تاکید بشوند مثل جاء القومُ کُلُّهُم أجمعون
  • این سه لفظ «أکتَع»،«أبتَع»و«أبصَع» باید به دنبال «أجمَع» گفته شوند و نمی توان این سه را بر «أجمَع» مقدم کرد و نمی توان این سه را بدون «أجمَع» ذکر کرد.

قسم چهارم ؛ بدل

بدل تابعی است که نسبت داده می شود به او هر آنچه به متبوع نسبت داده می شود و آن بدل مقصود اصلی است از نسبت دادن. در اینجا به متبوع مبدل می گویند و به تابع بدل می گویند.

اقسام بدل :

  • بدل کل از کل یعنی آنجا که بدل معنی مبدل بدهد. مثال : جائنی زیدٌ أخوکَ
  • بدل بعض از کل یعنی آنجا که بدل جزیی از مبدل باشد. مثال : ضربتُ زیداً رأسَه
  • بدل اشتمال یعنی آنجا که بدل یکی از متعلقات مبدل باشد . مثال : سُلِبَ زیدٌ ثوبُه
  • بدل غلط یعنی آنجا که مبدل اشتباهی ذکر شده باشد. مثال : جائنی زیدٌ جعفرٌ

تتمه : هر گاه بدل نکره باشد و مبدل معرفه باید برای بدل صفت آورد .

قسم پنجم ؛ عطف بیان

عطف بیان تابعی است که صفت نیست ولی متبوع خود را توضیح می دهد و همیشه عطف بیان مشهورترین دو اسم چیزی است . مثال : قالَ أبوالحسنِ علیٌّ

گاهی عطف بیان با بدل اشتباه گرفته می شود که برای حل این مشکل ؛ اگر بتوانیم بدل را به جای مبدل بگذاریم بدل محسوب می شود و اگر نتوانیم عطف بیان محسوب می شود.

قرارگاه عمار حوزه علمیه منصوریه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهارده + دو =

دکمه بازگشت به بالا