در روایات اثرات زیادی برای نماز ذکر شده است . از هر عارف و عالمی ، در مورد راه رسیدن به مراتب بالای معنوی سوال می کنی ، به نماز تاکید می کند . اگر واقعا نماز اینقدر مهم و تاثیر گزار است ، چرا روی ما تاثیر نمی گذارد ؟! ما این همه نماز که خوانده ایم ، چرا هنوز عارف نشده ایم ؟
اگر نماز ، معراج مومن است و لذت دارد ، چرا ما هیچوقت از نماز خواندن لذت می بریم ؟! تازه نماز برای ما یک کار تکراری و ملال آور هم شده است! اشکال نماز ما کجاست ؟!چه کار کنیم تا نماز ما را رشد بدهد و بر روی ما تاثیر بگذارد؟
نقش نماز در زندگی
رابطه عبادت با سر زندگی و نشاط روح
انسان باید زندگی با نشاطی داشته باشد و همیشه سرحال و سر زنده باشد. زندگی ما انسان ها به هیچ وجه نباید با بدحالی و دلزدگی همراه باشد. چشم انسان فقط وقتی که او سر حال و بانشاط است خوب می بیند . عقل انسان وقتی که او سرزنده است ، خوب کار میکند و موجب خلاقیت می شود . قلب انسان تنها وقتی خوب کار میکند که احساس خوشبختی کند و وقتی قلب کسی خوب کارکرد ، به دیگران محبت پیدا می کنذ و با همه مهربان خواهد بود .
با زندگی شیرین است که انسان پیش خداوند متعال هم عزیز می شود .«شاکرانه بندگی کردن» زیباترین نوع عبادت است . اما این جور عبادت مخصوص آدم های خوشبخت است که سرشار از طراوت و نعمتند و از سرِ شادی سجده می کندد و سجده هایشان طول می کشد ، برای اینکه خیلی در لذائذ عالم غرق هستند خیلی می خواهند از خدا تشکر کنند.
اما چه کنیم که زندگی ما شیرین شود و بتوانیم با حلاوت زندگی و بالطبع با حلاوت بندگی کنیم ؟ چه کنیم که مثل ندید بدیدها نباشیم که عقده لذت بردن دارند و با سر ، به طرف لذت هر گناهی می روند و از هر خمره خیالی شرابی سر در می آوردند؟
پاسخ روشن است اگر روح خودمان را با عبادت و ذکر پروردگار تغذیه کنیم زندگیمان سرشار از نشاط ،شادی و انرژی می شود و با حداقل نعمات و مواهب نیز شیرین خواهد شد . ما آدم ها نیاز اصلی مان به خود خداوند است ، نه اینکه میاز اصلی ما به نعماتی باشد که می خواهیم از او بگیریم. ما نیاز به خود او داریم و باید مستقیما از خود او انرژی و خیات بگیریم ؛ و الا باطری روحمان ضعیف می شود و کم کم می میریم ؛ یعنی دل مرده می شویم.
راه اینکه مستقیما از خداوند متعال انرژی بگیریم «عبادت» است . عبادت، وصل شدن روح به منبع قدرت و حیات است و تنظیم کننده شریان های روحی و عصبی انسان است . عبادت حتی بر جسم ما هم تاثیر خوب دارد . با عبادت سلول ها بدن ما هم با ما مهربان تر می شوند . چون این سلول ها ، همه عاشق خدا و تسبیح گوی او هستند . عبادت شارژ روح برای قدرت و نشاط بهتر پیدا کردن است . طبیعتا با عبادت ، زندگی و بندگی شیرین تر خواهد شد و انسان پس از یک عبادت خوب مانند کودکی که به قدر کافی از آغوش مادر آرامش گرفته است و حالا بهتر آماده تجربه کردن حیات است ، سرزنده تر زندگی خواهد کرد.
اما اگر عبادت ما درست نباشد ، هر جقدر هم که در زندگی مان لذت وجود داشته باشد و اسباب بهره مندی برایمان فراهم باشد ، باز هم سرخورده و دمغ زندگی خواهیم کرد. چون خودمان آنچنان که باید سر حال و متعادل نیستیم ، هیچ لذتی آنچنان که باید نمی تواند ما را سیراب و سرزنده کند.
ممکن است نیاز باشد برای بعضی ها دلیل بیاوریم که چرا عبادت موجب انرژی و حیات روح آدمی است ، پس این سرزندگی های ظاهری که در آدم های بی خدا می بینیم حکمش چه می شود ؟ولی ما در اینجا مجال توضیح و تبیین بیش از این را نداریم . چون موضوع اصلی بحث ما «چگونه خوب عبادت کردن است » و باید سریع تر از این مقدمات عبور کنیم.
به هر حال آنچه موجب می شود انسان می تواند از حداقل های نعمات دنیا لذت ببرد و احساس نیاز به معصیت پیدا نکند،همین عبادت است. عبادت به معنای خاص کلمه یعنی از همه کمارها دست برداری و جلوی خدا ، هر طور که او گفت بایستی ، به فکر او باشی،به ذکر او مشغول باشی و تمام حرکاتت در اختیار اوامر او باشد.عبادت به معنای خاص کلمه یعنی نماز.
نگویید ما نیاز به سرزندگی و سرِ حال بودن نداریم ، که پاسخ های دندان شکنی دریافت خواهید کرد!بله یک گروه از کسانی که نیاز به سرزندگی ندارند و نیازهای مهمتری دارند دزدها هستند ؛ که فقط نیاز دارند پلیس آنها را دستگی نکند و به هیچ چیز دیگری نمی اندیشند . گروه دیگر معتادهای حرفه ای و فقیر هستند که تنها به پول مواد فکر می کنند،موادی که اگر نباشد از شدت درد می میرند ؛ و به این ترتیب تمام خوشبختی شان به فرار از درد کشنده اعتیاد است و به لذتی که دیگر نمی توانند به آن برسند فکر نمی کنند.
بعضی از آدم های افسرده هم راحت ترند که در اندوه خود غرق باشند و از این بیماری خود چه بسا لذت هم ببرند و از اینکه درباره خود قضاوت می کنند که آدم های سیاه بختی هستند و دیگر روی شدی را نخواهند دید ، احساس رضایت می کنند.
اما هرکسی که انسان مومن و معتقدی است بداند که امام باقر (ع)فرمود:«مَن کَسِلَ عَن أمرِ آخرَتِهِ أکسَل؛ هر کس در امور زندگی اش بی حال باشد و سرزنده نباشد در امور اخروی و معنوی اش بی حال تر و کسل تر است » چنین کسی از بندگی خودش هم لذتی نمی برد.
خدایا اندوه و افسردگی ما را از بین ببر و نشاط دائم و سرزندگی اصیل و پایدار به ما عنایت فرما!راه رسیدن به قدرت و انرژی روحی و از بین بردن کسالت و دل مردکی را به ما نشان بده!مارا مایه شادی عمیق و حقیقی دیگران قرار بده !توفیق بندگی شاکرانه در اثر زندگی سرشار از شادی به ما عنایت بفرما!
دوست داشتم با موضوع نشاط و شادی مقدمه ای برای ورود به بحث نماز ارائه کنم. چون پیامبراکرم (ص) فرموده اند :«جُعِلَ قُرَّۀُ عَینِی فی الصلاۀ؛ نور چشم من نماز است.»یعنی هرگاه با نماز مواجه می شوم از صمیم دل خوشحال می شوم . یعنی نماز عضق من است ، و مایه شادی روح و انبساط خاطر من است.البته شما می توانید از دریچه های دیگری – غیر از لزوم نشاط و شاد بودن در زندگی –به همین مطلب برسید.
امام صادق (علیه السلام)می فرمایند : « ما یَمنَعُ اَحَدَکُم اذا دَخَل عَلَیهِ غمٌّ مِن غُمُومِ الدُّنیا اَن یَتَوَضَّاَ ثُمَّ یَدخُلَ مَسجِدَهُ و یَرکَعَ رَکَعَتَینِ فَیَدعُوَ الله فیهِما اَما سَمِعتَ الله یَقُولُ : و استَعینوا بالصَّبرِ و الصَّلاة ؛ چه چیز مانع می شود که هر گاه بر یکی از شما غم و اندوه دنیایی رسید ، وضو بگیرد و به سجده گاه خود برود و دورکعت نماز بگزارد و در آن دعا کند؟ مگر نشنیده ای که خداوند می فرماید : “از صبر و نماز کمک بگیرید”؟»
بخشی از کتاب چگونه یک نماز خوب بخوانیم ؟ استاد علیرضا پناهیان
