فرصت کرونا| 4 خطای تربیتی در برخورد با اشتباهات کودکان

وقتی کودک خطایی مرتکب می شود به جای خشونت یا تهدید و اینکه سرش داد بزنیم باید در چشمانش نگاه کنیم ، دست هایش را بگیریم و به او بگوییم: اجازه نداری کسی را بزنی یا ازت می خواهم دیگر این کار را تکرار نکنی!

یکی از چالش ها و سوالاتی که والدین در رابطه با فرزندپروری به ویژه در سنین کودکی بچه هایشان دارند این است که باید با آنها همیشه با مهربانی رفتار کنند، حتی اگر بچه لجبازی یا خطایی کرد یا اینکه با قاطعیت به قولی جلوی او در بیایند و اجازه ندهند به رفتار اشتباهش ادامه بدهد.

برخی از والدین هستند آنقدر همه چیز را سهل و ساده می گیرند بچه تا بزرگسالی هر کاری که دلش بخواهد انجام می دهد، به دیگران زور می گوید و مدام لجبازی می کند به جای اینکه متوجه اشتباهش بشود، حق به جانب است و از زمین و زمان انتظار یاری و کمک دارد بدون اینکه خودش دیگران را درک کند. برخی والدین هم با دیکتاتوری و قاطعیت زیاد اجازه عرض اندام به بچه ها نمی دهند و به عبارتی بچه را در فضای خفقان آور پادگانی تربیت می کنند. هر دو این سبک زندگی سهل انگارانه و سخت گیرانه اشتباه است و بر روند زندگی بزرگسالی بچه هایمان تأثیر می گذارد.

حضرت امام علی(ع) از فرزندش امام حسن(ع) پرسید: فرزندم راه جلوگیری از لغزش ها چگونه است؟ امام مجتبی (ع) پاسخ داد: بدی ها را با نیکی از میان برداشتن. با توجه به این حدیث در مقابله با لغزش ها و رفتارهای ناپسند کودکان باید از روش های صحیح استفاده کرد. مثلاً پرخاشگری یک کودک را نمی توان با خشونت اصلاح کرد یا مثلاً رفتارهای نادرست همانند: فرار از مسئولیت، دزدی، تقلب، ناسازگاری با دیگران، حسادت، دروغگوئی، کم رویی، خیالبافی، ترس، اضطراب و… ده ها رفتار نامطلوب دیگر ممکن است در کودکان و نوجوانان مشاهده شود که می توان راه های نتیجه بخشی را با توجه به آموزه های اهل بیت(ع) در پیش گرفت.

در این مطلب چند نکته مهارتی برای آموزش نحوه برخورد با خطاهای بچه هایمان مطرح می شود تا بچه ها در بزرگسالی نیز نحوه زندگی صحیحی داشته باشند.

*لحن قاطع در برخورد با خطای کودک

وقتی کودک مرتکب خطایی می شود، باید آرام به سمتش بروید نه اینکه از همان جایی که ایستاده اید، سرش فریاد بزنید!

خم شوید، هم قدش شوید و مستقیم در چشم هایش نگاه کنید (برقراری ارتباط چشمی). اگر کودک خواست رویش را برگرداند ، برویم دست هایش را بگیریم و مستقیم به او نگاه کنیم و بگوییم «لطفا به من نگاه کن»

البته این مهارت نبایدهایی هم دارد مثل اینکه نباید در لحنمان خشونت یا تهدید باشد. بلکه با لحن آرام و قاطع با او صحبت کنیم.

روشن  و واضح به او بگوییم که چه خطایی مرتکب شده مثلا اینکه «اجازه نداری کسی را بزنی و ازت می خوام که دیگه این کار را تکرار نکنی»

نکته مهم دیگر این است که برخی مادر یا پدرها در این مواقع شخصیت کودک را هدف قرار می دهند و می گویند مثلا «تو همیشه همینطور هستی» یا «چرا از فلانی رفتار کردن را یاد نمیگیری» بهتر است اینجا توجه داشته باشیم که بین رفتار بد کودک و شخصیت او تفاوت قائل شویم و به او برچسب نزنیم چرا که باعث لجبازی بیشتر او می شود، احساس بی ارزشی به او دست می دهد و نه تنها به حرفمان هم گوش نمی دهد بلکه خشمگین می شود یا می ترسد. مثلا به بچه نگوییم «بچه بد» یا «بچه تنبل»

*خواسته های نابه جای کودک را برآورده نکنیم

گاهی پیش می آید که کودک برای رسیدن به خواسته خود درست یا غلط شروع به گریه یا داد کشیدن می کند، اینجا خیلی از والدین حساس یا بی حوصله ترجیح می دهند با برآورده کردن خواسته کودک او را آرام کنند یا اینکه چون در جمعی هستند، خواسته نابه جای بچه را برآورده کنند تا به قولی کمتر نقل بزند و گریه کند اما این روش اشتباه است چرا که کودک یاد می گیرد از این راه به خواسته خود برسد.

والدین با برآورده کردن خواسته او باعث پرورش لجبازی در بچه می شوند در این جور مواقع بهتر است بچه را کناری کشیده و به او بگوییم فعلا قرار نیست به خواسته اش برسد مثلا در چشمانش نگاه کنیم و بگوییم : رفتار تو نادرست است، در موقعیت مناسب می توانیم این وسیله را برایت بخریم یا تهیه کنیم. دراین باره باید صبرداشته باشد.

دعوت کودک به صبر البته به سن و سال او نیز مرتبط است عموما بچه ها از دو تا سه سالگی دیگر متوجه این امر می شوند و می فهمند که برای برآورده شدن خواسته هایشان باید گاهی صبور باشند.

*تهدید به کودک جرأت می دهد

نکته دیگر آموزشی در زمینه کودکان و پرورش نیافتن لجبازی و بدقلقی در آنها این است که بدانیم هیچگاه فرزندمان را در هیچ موقعیتی تهدید نکنیم برخی والدین برای خاموش کردن صدای بچه هایشان در جمع ها یا تصحیح رفتار موقت او ، او را با ایما و اشاره یا کلام تهدید می کنند حتی اگر بچه مرتکب رفتار اشتباهی هم بشود باز هم نباید این کار را بکنیم.

به طور مثال هیچ گاه به کودک نگوییم : «اگر یکبار دیگر دوستت را اذیت کنی، یک کتک مفصل می خوری» یا «صد بار به تو گفتم سنگ پرت نکن، اگر یک بار دیگر این کار را تکرار کنی من می دانم با تو» یا از پدران شاهد این دیالوگ ها هستیم: «دیگر کمربند را می آورم» یا دیالوگ رایج مادران: «صبر کن تا بابا بیاید خانه»

این «صبر کن تا بابا بیاید خانه» در ذهن بچه این حس را ایجاد می کند که اصلا دیگر دوست ندارد پدرش به منزل بیاید چون قرار است او را تنبیه کند و این تنبیه به از بین رفتن احساسات والد ـ فرزندی می شود در حالیکه مادر برای خاموش کردن صدای کودک دست به این مکانیزم تهدید می زند که البته اشتباه است و ترس و اضطراب را در وجود کودک پرورش می دهد.

حال همه اینها برای مواقعی است که البته تهدیدها عملی هم می شود اما نکته دیگر در این رابطه هم این است هنگامی که کودک بارها تهدیداتی از والدین خود می شنود، ولی به ندرت عواقب کار بد خود را می بیند، تهدید به روشی نامناسب و بی حاصل برای مهار رفتار کودک تبدیل میشود، که نه تنها کودک را از انجام کار بد باز نمی دارد بلکه او را حریص تر می کند یعنی گاهی اوقات این تهدیدها حتی به کودکان این جرأت و شهامت را می دهد تا پدر و مادر خود را در آن محدوده امتحان کنند و صبر و تحمل آنان را بسنجند.

*یکپارچگی تربیت بزرگترین عامل آرامش کودک

مسئله دیگر در خانه ها ایجاد اتحاد یا چند دستگی در تربیت کودکان است نکته ای که خیلی از والدین در تربیت کودک با آن مشکل دارند. منظور این است وقتی کودک متوجه می شود در خانه یک دستی وجود ندارد و بچه ها بوسیله چند نفر بزرگ می شوند، به این نتیجه می رسد چیزی به اسم درست و غلط نیست. مثلا مادر می‌گوید نمیتوانی بستنی بخوری، پدر میگوید بعد از غذا میتوانی بخوری و مادربزرگ میگود عزیزم بیا الان بخور.

بهتر است همه افراد یک دست و یک جور اشتباه رفتار کنند تا اینکه در خانه یکی رفتار اشتباهی دارد و دیگری رفتار درست. یک دستی بزرگترین عامل آرامش کودک است. کسانی که به مادر در نگهداری کودک کمک می کنند بهتر است بدانند بهترین راه تکرار کاری است که مادر با کودک انجام می دهد حتی اگر آن رفتار اشتباه باشد.

مثلا مادری در یک جایی تصمیم می گیرد کودک خود را به خاطر رفتار نادرستش از فعالیتی بازداری کند یا مثلا اجازه ندهد تلویزیون تماشا کند در این رابطه نباید کسی دیگر مثل مادربزرگ یا پدر یا هر کسی دیگری دخالت کرده و این اجازه را به کودک بدهد این رفتار سویی را برای کودک ایجاد می کند.